https://www.dengiamerika.com/z/2199 زانست و ته‌کنه‌لۆجیا https://www.dengiamerika.com/Content/responsive/VOA/ku-CKB/img/logo.png https://www.dengiamerika.com/z/2199 ku 2026 - VOA 60 Sun, 01 Nov 2026 16:41:54 +0300 Pangea CMS – VOA زانایان دەڵێن توانیویانە بە شێوەی سێ ڕەهەندی وێنەی ڕووخساری مرۆڤێک دروست بکەنەوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ 315 هەزار ساڵ لەمەوبەر هەرچەندە خەسڵەتەکانی دەموچاوی زەقن و چەناگەی بەرەو پێشەوەیە، بەڵام ئەگەر ئەمڕۆ بە شەقامێکدا تێپەڕێت، زۆر جیاواز دەرناکەوێت. سیسێرۆ مۆرایس دیزاینەری سێ ڕەهەندی بە ماڵپەڕی سایەنس ئەلێرتی وت، "کەسەکەی جەبەل ئیرهود ڕەنگە لەناو حەشاماتێکدا کەس سەرنجی نەدات، بەڵام ئەگەر زیاتر وردبینەوە، هەندێک سیمای هەیە کە جودای دەکاتەوە لە خەڵکی دیکە. یەکێک لە دیارترینیان بریتییە... https://www.dengiamerika.com/a/8214154.html https://www.dengiamerika.com/a/8214154.html Thu, 22 Oct 2026 20:55:39 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کی وەزارەتی جەنگی ئەمەریکا ڕۆژی 22ـی مانگی دە گرێبەستێکی گەورە لەگەڵ کۆمپانیای لاکهید مارتن ڕادەگەیەنێت بۆ بەرهەمهێنانی 850 فڕۆکەی F-35 لە ماوەی دە ساڵی داهاتوودا. وەزارەتی جەنگ لە ڕاگەیەندراوێکدا دەڵێت ئەم ڕێککەوتنە داهاتووی نەوەی پێنجەمی فڕۆکە تاکتیکییەکانی ئەمەریکا مسۆگەر دەکات. مایکل پی دافی یاریدەدەری وەزیری جەنگ ڕایگەیاند، ''ئێمە لە بنەڕەتدا گۆڕانکاریمان لە چۆنیەتیی سەقامگیرکردنی بنکەی پیشەسازی بەرگری ئەمەریکا کردووە بۆ ئەوەی بە خێرایی و بە ژمارەیەکی زۆر فڕۆکەکان بەرهەم بهێنین.'' وەکوو... https://www.dengiamerika.com/a/8214047.html https://www.dengiamerika.com/a/8214047.html Thu, 22 Oct 2026 16:38:18 +0300 ئه‌مه‌ریکاسه‌ره‌کیزانست و ته‌کنه‌لۆجیا کۆمەڵێک زانا لە ئەمەریکا، بە پشتگیری ناسا، خەریکی بەرهەمهێنانی جۆرێکن لە خومرە بۆ ئەوەی لە ڕێگەیەوە پاشماوەی پلاستیک بگۆڕن بۆ بسکیتی دەوڵەمەند بە پرۆتین، کە دەتوانێت لە داهاتوودا ببێتە سەرچاوەی خۆراکی مرۆڤ لە سەر زەوی، مانگ، و مەریخ. توێژان لە زانکۆی 'باشووری ئیلینۆی لە کاربۆندەیل' پێشبینی دەکەن کە ساڵی 2050 داواکاریی جیهانی بۆ خواردن لە %35ـەوە بۆ %56 زیاد دەکات و نزیکەی %30ـی دانیشتوانی زەوی ڕووبەڕووی برسێتی ببنەوە. تیمێکی توێژینەوە لە زانکۆکە، کە پێکهاتوون لە پرۆفیسۆری یاریدەدەر لاهیرو... https://www.dengiamerika.com/a/8211571.html https://www.dengiamerika.com/a/8211571.html Thu, 15 Oct 2026 19:17:43 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کیئه‌مه‌ریکا خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا ئەمساڵ بەخشرا بە دوو زانستکاری فەرنسی و ژاپۆنی بە هۆی دۆزینەوەکانیان کە بووەتە هۆی پێشکەوتن لە پیشەسازی داودەرمان و تێگەیشتی زیاتر لە سەرچاوەی گەردیلەیی ژیان. زانای فەرەنسی هێنری کەیگن و زانای ژاپۆنی کێنسۆ سۆوای دۆزینەوەیان کردووە لەبارەی "کاریگەرییەکانی نادوایەکیی و خودکارایی لە دروستکردنی ئۆرگانیی ناهاوتادا." لە بواری کیمیادا هەندێک لە کارلێکەکان دوو گەردی جیاواز دروستدەکەن. هەریەکە لەو دوو گەردە وێنەی ئاوێنەیی ئەوی دیکەیانە، بەم جووتە لەیەکچووە کە دەقاودەق وەک یەک... https://www.dengiamerika.com/a/8208757.html https://www.dengiamerika.com/a/8208757.html Wed, 07 Oct 2026 21:34:16 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیا دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا جەختی کردەوە لەسەر کاریگەرییەکانی ژیریی دەستکرد لەسەر داهاتووی مرۆڤایەتی و ڕایگەیاند دەبێت ئەمەریکا پێشەنگی خۆی بپارێزێت. سەرۆک ترامپ ڕۆژی چوارشەممە لە کۆشکی سپی وەڵامی ڕۆژنامەوانانی دایەوە. سەرەتا ئەوەی ڕوون کردەوە کە حکومەتی ئەمەریکا بە شێوەیەکی فەرمی ناوی 'ژیریی دەستکرد' دەگۆڕێت بۆ 'ژیریی باڵا.' سەبارەت بە هۆکاری ئەم گۆڕانکارییە، سەرۆکی ئەمەریکا گوتی 'دەستکرد' یان (artificial) لە زمانی ئینگلیزیدا بۆ شتگەلێک بە کار دێت کە ساختە بن، بەڵام "ئەوەی هەیە نەک ساختە... https://www.dengiamerika.com/a/8206621.html https://www.dengiamerika.com/a/8206621.html Thu, 01 Oct 2026 15:38:05 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کیئه‌مه‌ریکا زانستکارانی کۆمپانیای کۆلاسڵی زانستە بایۆلۆجیاکان لە ئەمەریکا سەرقاڵی "زیندووکردنەوەی" ماموسی توکنی سایبیریان کە نزیکەی دە هەزار ساڵە بە تەواوەتی لەناوچووە و پێشبینی دەکەن لە وادەی دە ساڵی داهاتوودا یەکەم بەچکەی ماموس دروست بکەنەوە. کۆمپانیاکە ساڵی 2024 بڵاویکردەوە کە لە رێگەی دەستکاریکردنی دی ئێن ئەی لاشەیەکی بەستوی ماموسێک کە ساڵی 2018 لە سایبیریای رووسیا دۆزرایەوە، بەنیازی دووبارە گێڕانەوەی کۆرپەلەیەکی ماموسە بە بەکارهێنانی جیناتی فیلی ئاسیایی. ماموسی توکنی سایبیریایی سەر بە خێزانی... https://www.dengiamerika.com/a/8205868.html https://www.dengiamerika.com/a/8205868.html Tue, 29 Sep 2026 22:37:05 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کی ڕۆژی سێشەممە دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا دامەزراندنی پێگەیەکی سەرهێڵی ڕاگەیاند کە تێیدا لە ڕێگەی بەکارهێنانی پێشکەوتووترین ئامرازەکانی ژیری دەستکردەوە هاووڵاتیانی ئەمەریکا دەتوانن زۆربەی کارە حکوومییەکانیان "لە نێو لەپی دەستیان" جێبەجێ بکەن. سەرۆک ترامپ لە هۆڵی ئەندروو مێڵۆن گوتارێکی پێشکەش کرد، تێیدا شێوازی کارکردنی حکومەتی بە شێوە کلاسیکییەکەی و بە بیرۆکراسی زۆرەوە بە "مردوو" ناوبرد. ترامپ بە شێوەیەکی فەرمی پێگەی (america.gov)ـی ڕاگەیاند کە تێیدا هەموو خزمەتگوزارییەکانی حکوومەتی... https://www.dengiamerika.com/a/8205754.html https://www.dengiamerika.com/a/8205754.html Tue, 29 Sep 2026 18:20:55 +0300 ئه‌مه‌ریکاسه‌ره‌کیزانست و ته‌کنه‌لۆجیا دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا لە ڕاپرسییەکدا، کە لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی تروس بڵاوی کردووەتەوە، داوای لە هاووڵاتییانی ئەمەریکا کردووە کە ڕای خۆیان لەسەر گۆڕینی ناوی ''ژیریی دەستکرد'' بڵێن و هەمووان بەشداری ڕاپرسییەکە بکەن. سەرۆک ترامپ دەڵێت کە زۆر خەڵک پێیان وایە ناوی ''ژیریی دەستکرد'' لە ئاستی ئەو تەکنەلۆژیایەدا نییە. هەر بۆیە چەند ناوێکی نوێی پێشنیاز کردووە و داوای لە خەڵک کردووە لە ڕێگەی ڕاپرسییەکی هەژمارەکەیەوە دەنگ بۆ باشترین ناو بدەن سەرۆکی ئەمەریکا سێ ناوی پێشنیاز کردووە بۆ... https://www.dengiamerika.com/a/8201837.html https://www.dengiamerika.com/a/8201837.html Sat, 19 Sep 2026 19:29:17 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کیئه‌مه‌ریکا بۆ یەکەم جارە لە ماوەی سەدەیەکدا، توێژەران دەڵێن جۆرێکی تازەیان لە پشیلەی کێوی دەستنیشان کردووە کە پێشتر لای زانست نەزانراو بووە. پشیلەکە لە ناوچەی یونگاسی بۆلیڤیا دەستنیشان کراوە، کە ناوچەیەکی شاخاوییە و دارستانەکانی بە هەور داپۆشراون و رێژەی شێ تێیاندا یەکجار بەرزە. خەڵکی ناوچەکە بەو پشیلەیە دەڵێن 'تیلکایۆ'، نزیکەی 46 سانتیمەتر درێژە و کێشی نزیکەی 1.4 کیلۆگرامە، واتە لە پشیلەیەکی ماڵی بچووکترە. پشیلەکە سەر بە گرووپی پشیلە پڵنگییەکانە کە لە سەرتاسەری کیشوەری ئەمەریکای باشور دەژین.... https://www.dengiamerika.com/a/8201483.html https://www.dengiamerika.com/a/8201483.html Fri, 18 Sep 2026 15:59:13 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کی شوێنەوارناسان جۆرێکی نوێیان لە ئاژەڵێکی ڕووەکخۆر دەستنیشان کرد، کە نزیکەی 240 ملیۆن ساڵ لەمەوبەر لە تەنزانیا ژیاوە. ئەم دۆزینەوەیە دەتوانێت تێڕوانینی زانایان سەبارەت بە مێژووی پەرەسەندنی دایناسۆرەکان بگۆڕێت. ئەم ئاژەڵە ڕووەکخۆرە ناو نراوە دینۆدۆنتۆسۆرۆس ئیزییاڤاماندا، سەر بە گرووپێک لە ئاژەڵ بووە کە دەنووک و ددانیان هەبووە و بەر لە دەرکەوتنی دایناسۆرەکان بە شێوەیەکی زۆر لەسەر زەوی ژیاون و پەیوەندییەکی دووری پەرەسەندنیان بە شیرەدەرەکانەوە هەبووە. توێژەران لە زانکۆی بریستڵ لە ئینگلتەرا کە... https://www.dengiamerika.com/a/8201078.html https://www.dengiamerika.com/a/8201078.html Thu, 17 Sep 2026 17:49:13 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کی لە دەستکەوتێکی نوێی زانستیدا، توێژەرانی ئەمەریکا بە سەرکەوتویی توانییان پەرە بە جۆرێک لە مشک بدەن کە بەشێک لە مێشکەکەی پێکهاتووە لە خانەی کارای مێشکی دروستکراوی مرۆڤ. زانایانی دەمارناسی لە ئەمەریکا دەڵێن سەرکەوتنی ئەم توێژینەوەیە یارمەتیدەر دەبێت بۆ هەوڵەکانی چارەسەری چەندین پرسی دەروونی و نەخۆشییەکانی مێشکی مرۆڤ، وەک شیزۆفرینیا و گەشکەگرتن و ئیفلیجی مێشک و نەخۆشی لەبیرچوونەوە. ئەو مشکانە لە تاقیگەکانی زانکۆی ستانفۆرد لە کالیفۆرنیا لە ڕووی جیناتەوە دەستکاری کراون، بەشێوەیەک بەشێکی سەرەکی... https://www.dengiamerika.com/a/8200755.html https://www.dengiamerika.com/a/8200755.html Wed, 16 Sep 2026 23:35:23 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کی پسپۆڕانی نەخۆشییەکانی چاو دەڵێن نەخۆشی زەهایمەر و جۆرەکانی تری لەبیرچوونەوە لە زیادبووندان. بەپێی ئامارەکانی کۆمەڵەی زەهایمەری ئەمەریکا، زیاتر لە حەوت ملیۆن هاووڵاتی ئەمەریکا، واتە نزیکەی یەک لە هەر نۆی ئەکەسانەی کە تەمەنیان 65 ساڵ یان زیاترن تووشی دیمەنشیای زەهایمەر بوون. زەهایمەر چییە؟ زەهایمەر باوترین جۆری دیمەنشیایە، دۆخێک کە دەبێتە هۆی پوکانەوەی مێشک و کاریگەری لەسەر یادەوەری، بیرکردنەوە و تواناکانی ڕۆژانەی مرۆڤ دەبێت. نیشانەکانی زۆرجار بە لەدەستدانی خێرای یادەوەری دەست پێدەکەن،... https://www.dengiamerika.com/a/8191170.html https://www.dengiamerika.com/a/8191170.html Thu, 27 Aug 2026 22:10:10 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کی بەڕێوەبەرایەتی خۆراک و دەرمانی ئەمەریکا (FDA) دەرمانی نوێی ئۆڤێپۆرێکسەتەن (oveporexton)ی پەسەند کرد بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی نارکۆڵێپسی جۆری یەکەم لە گەورەکاندا؛ بڕیارێک کە دەتوانێت پێشکەوتنێکی گەورە بێت لە چارەسەرکردنی ئەم نەخۆشییە دەگمەنەی کە وادەکات کێشەی خەوتن دروست بکات. نەخۆشی نارکۆڵێپسی جۆری یەکەم یان خەواڵوویی نەخۆشییەکی درێژخایەنی دەمارەکانە کە وادەکات مێشک نەتوانێت بە باشی خولی خەو و بەئاگابوونەوە ڕێکبخات. نەخۆشییەکە دەبێتە هۆی خەوتنی زۆر لە ڕۆژدا و لاوازبوونی لەناکاوی ماسولکەکان.... https://www.dengiamerika.com/a/8188950.html https://www.dengiamerika.com/a/8188950.html Fri, 21 Aug 2026 20:22:19 +0300 ئه‌مه‌ریکاسه‌ره‌کیزانست و ته‌کنه‌لۆجیا مرۆڤی دێنیسۆڤان جۆرێکی قڕبووە لە لقی گروپی هۆمۆ کە ئێمەی مرۆڤیش (هۆمۆسەیپیەن) بەشێکین لەو خێزانە. دێنیسۆڤان نزیکەی 55 هەزار ساڵ لەمەوبەر لە لقی مرۆڤی نیاندەرتاڵ جودابۆتەوە و بەشێوەیەکی بەرفراوان 45 هەزار ساڵ لەمەوبەر لە ناوچەی ئاسیا بڵاوبوونەتەوە. زانیاریی سەرەتا لەبارەی دێنیسۆڤان لە پاشماوەی ئێسکی پەنجەکانی دەست و ددانەوە بەدەسهاتبوون. لەبەر نەبوونی پاشماوەی ئێسکی بەشی دیکەی لەشی ئەو جۆرە مرۆڤە، سەرەتا زانستکاران مەزەندەیان کردبوو کە لەشی ئەو جۆرە مرۆڤە بچووکتر بووە لە مرۆڤی... https://www.dengiamerika.com/a/8186343.html https://www.dengiamerika.com/a/8186343.html Fri, 14 Aug 2026 15:39:34 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کی نەتەوە یەکگرتووەکان 20ی مانگی حەوت وەک "ڕۆژی جیهانی مانگ" یاد دەکاتەوە کە ساڵڕۆژی یەکەم نیشتنەوەی مرۆڤە لەسەر مانگ لە ساڵی 1969دا کە لە میانەی ئەرکی مێژوویی ئەپۆلۆ 11دا بەڕێوەچوو. نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی 2021دا ئەم ڕۆژەی دیاریکردووە بە مەبەستی پەرەپێدانی هاوکاری نێودەوڵەتی لە بەکارهێنانی ئاشتیانەی واڵایی ئاسمان و بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری گشتی سەبارەت بە مانگ. نەتەوە یەکگرتووەکان ئاماژەی بەوەشکردووە ئەم ڕۆژە نەک تەنها یادی یەکێک لە گرنگترین دەستکەوتە زانستییەکانی سەدەی بیستەم... https://www.dengiamerika.com/a/8173538.html https://www.dengiamerika.com/a/8173538.html Sun, 19 Jul 2026 18:12:23 +0300 جیهانسه‌ره‌کیزانست و ته‌کنه‌لۆجیا پیاوە سەهۆڵییەکەی ئۆتزی ئەو مرۆڤە بوو کە نزیکەی 5 هەزار و 300 ساڵ لەمەوبەر گیانی لەدەست دا و لە ناوچە شاخاوییەکانی ئیتالیا بەهۆی سەرما و سۆڵەوە جەستەی بە تەواوی پارێزراو مایەوە. زانایان بۆیان دەرکەوتووە کە گەدەی ئەو کەسە بڕێکی زۆر لە خومرەی تێدایە کە بە زیندوویی ماوەتەوە https://www.dengiamerika.com/a/8170017.html https://www.dengiamerika.com/a/8170017.html Thu, 09 Jul 2026 22:40:19 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاڤیدیۆ دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا فەرمانی دروستکردنی کۆمپیوتەرێکی بەهێزی بە تەکنەلۆژیای کوانتەم واژۆ کرد. ئامانج لە دروستکردنی ئەم کۆمپیوتەرە ئەوەیە کە بۆ کاری توێژینەوە و پاراستنی سیستەمی دیجیتاڵی ئەمەریکا بەکار بێت و پێشبینی دەکرێت ساڵی 2028 ئامادە بێت. لە هەمانکاتدا سەرۆکی ئەمەریکا فەرمانی کرد کە ڕێکاری پێویست بگیرێتە بەر بۆ پاراستنی ئاساییشی کۆمپیتەریی حکوومەتی ئەمەریکا لە پەلامارە سایبیرییەکان کە لە لایەن کۆمپیتەری دروستکراو بە سیستەمی کوانتەم ئەنجام... https://www.dengiamerika.com/a/8163937.html https://www.dengiamerika.com/a/8163937.html Tue, 23 Jun 2026 22:57:41 +0300 سه‌ره‌کیزانست و ته‌کنه‌لۆجیائه‌مه‌ریکا لە کەنەدا پیسایی بەستووی سمۆرە دۆزرایەوە کە بووەتە "گەنجینەیەکی بەنرخ" بۆ کۆکردنەوەی کۆمەڵێک دی ئێن ئەی کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە 700 هەزار ساڵ لەمەوبەر، لە نێوانیان دی ئێن ئەی ئەو گیاندارە لەناوچووانەی کە هەوڵی گێڕانەوەیان دەدرێت. زانایانی کەنەدا ڕایانگەیاند لە ناوچەی دوورەدەستی یوکۆن لە باکوری ڕوژئاوای کەنەدا پاشماوەی بەستووی سمۆرەیان دۆزیوەتەوە کە پێکهاتەی دی ئێن ئەی لە نێوان 30 هەزار ساڵ بۆ 700 هەزار ساڵ لەمەوبەری تێدایە. ئەم دۆزینەوەیە یارمەتی زانایان دەدات لێکۆڵینەوەی... https://www.dengiamerika.com/a/8159735.html https://www.dengiamerika.com/a/8159735.html Thu, 11 Jun 2026 17:49:20 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کی دەزگای ئەمەریکا بۆ واڵایی، ناسا، سێ ئاسمانگەڕی ئەمەریکی و یەک ئیتاڵی دەستنیشانکرد بۆ ئەوەی ببنە ئەندامی تیمی ئاسمانگەڕی ئارتمیس سێ بە مەبەستی تاقیکردنەوەی ژمارەیەک تەکنەلۆژیای جیاواز لە چوارچێوەی ئامادەکارییەکان بۆ گەڕاندنەوەی ئاسمانگەڕان بۆ سەر ڕووی مانگ. بڕیارە گەشتی ئەو تیمە لە ساڵی 2027 و بۆ ماوەی دوو هەفتە ئەنجام بدرێت. ناسا ئومێدەوارە کە گەشتی ئارتمیس چوار بۆ گەڕاندنەوەی ئاسمانگەڕان بۆ سەر ڕووی مانگ لە ساڵی 2028دا ئەنجام بدرێت، ئەمەش یەکەمین گەشتی گەڕانەوەی مرۆڤ دەبێت لە زیاتر لە50... https://www.dengiamerika.com/a/8159403.html https://www.dengiamerika.com/a/8159403.html Wed, 10 Jun 2026 21:43:08 +0300 زانست و ته‌کنه‌لۆجیاسه‌ره‌کیئه‌مه‌ریکا توژینەوەیەکی بەرفراوان لەسەر نەهەنگی سپی (بێلوگا) لە ناوچەی باکوری گۆی زەوی دەریدەخات ئەم جۆرە بوونەوەرە دەریاییە، سیستەمێکی جووتبوونی زۆر ئاڵۆزتری هەیە لەوەی پێشتر بیری لێکراوەتەوە دەرکەوتووە هەردوو ڕەگەزی نێر و مێی ئەم بوونەوەرە، ڕەفتارێکی فرەهاوسەریان هەیە و توێژەران تێبینیی ئەوەیان کردووە کە ئەم نەهەنگانە بەردەوام لەگەڵ جۆری نوێ جووت دەبن و پابەند نین بە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ تەنیا یەک نێر یان یەک مێ. نەهەنگی سپی جۆرێک لە شیردەری دەگمەنە و لە ژێر چیا بەفرینەکانی باکوری گۆی زەویدا... https://www.dengiamerika.com/a/8157266.html https://www.dengiamerika.com/a/8157266.html Thu, 04 Jun 2026 16:35:29 +0300 سه‌ره‌کیزانست و ته‌کنه‌لۆجیائه‌مه‌ریکا