Accessibility links

ئه‌نجومه‌نی گشتی عێراقی دوا به‌رنوسی ده‌ستوری عێراقی پێشكه‌ش به ن.ی كردووه‌


ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی عێراقی له ژێر فشارێكی زۆردا بووه‌ بۆ مۆركردنی چه‌ند گۆڕانكارییه‌ك له ده‌ستوردا پێش ئه‌وه‌ی دوامۆڵه‌تی دیاریكراو بۆ ئه‌نجامدانی ریفراندۆمێكی نیشتمانی له پانزده‌ی مانگی ئۆكتۆبه‌ری داهاتوودا كۆتایی پێ‌بێت. له ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌دا، یاسادانه‌رانی عێراقی دوا به‌رنوسی ئه‌و ده‌ستوره‌یان پێشكه‌ش به نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان كرد تاوه‌كو پێنج ملیۆن وێنه‌ی ئه‌و به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ بگیرێته‌وه‌ و به‌سه‌ر عێراقیه‌كان له سه‌رانسه‌ری ووڵاتدا دابه‌ش بكرێت.

سه‌رباری دره‌نگ گه‌یشتنی ئه‌و به‌ڵگه‌نامه‌یه‌، كاربه‌ده‌ستانی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان دڵنیایی خۆیان نیشاندا به‌رامبه‌ر به‌وه‌ی كه‌ زۆربه‌ی عێراقیه‌كان تاوه‌كو كۆتایی ئه‌م مانگه‌ نمونه‌ی ئه‌و ده‌ستورنامه‌یه‌یان ده‌ست ده‌كه‌وێت. له‌و گۆڕانكارییانه‌ی كه‌ له‌و ده‌ستورنامه‌یه‌شدا كراوه‌ بریتیه‌ له زیادكردنی ڕسته‌یه‌ك كه باس ده‌كات له‌وه‌ی عێراق ئه‌ندامێكی دامه‌زرێنه‌ری كۆمكاری عه‌ره‌بیه‌ و حكومه‌تێكی فیدراله‌ و له به‌ڕێوه‌چوونی سه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كان به‌رپرسه‌. هه‌روه‌ها كابنه‌تی ئه‌و حكومه‌ته‌، دوو پۆستی جێگری سه‌رۆك وه‌زیر له كابنه‌ته‌كه‌یدا ده‌بێت. به‌ڵام هیچ گۆڕانكارییه‌ك له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی فیدرالیزم نه‌كرا كه مایه‌ی مشتومڕێكی زۆر توند بوو و له لایه‌ن پێنج ملیۆن عه‌ره‌بی سونه‌وه‌ دژایه‌تی كرابوو.

موسوڵمانه‌ شیعه‌كان و كورده‌كان كه زۆرینه‌ی كۆمیته‌ی داڕشتنی ده‌ستور پێك دێنن، ده‌یانه‌وێت ناوچه‌یه‌كی نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆی هه‌میشه‌یی له شوێنه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند به نه‌وته‌كانی باكور و باشوری ووڵاته‌كه‌دا دابمه‌زرێنن. سونه‌كانیش كه له ناوچه‌كانی ناوه‌ڕاستی ووڵاتدا ده‌ژین مه‌ترسی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ كه ئه‌و ڕێكه‌وتنه‌ ڕێگه‌‌ به‌ سوونه‌كان نادات قازانجی داهاتی نه‌‌وتیان ده‌ست بكه‌وێت.

ئه‌ندامێكی عه‌ره‌بی سونه‌ی له كۆمیته‌ی داڕشتنی ده‌ستور، سعدون ئه‌لزوبه‌یدی، ده‌ڵێت ئه‌و نائومێدبووه‌ به‌وه‌ی كه ڕێبه‌رانی عێراقی ده‌ستوره‌كه‌یان پێشكه‌ش كرد سه‌رباری ئه‌وه‌ی هێشتا كه‌م و كوڕی هه‌یه‌ و دووره‌ له‌و‌ه‌ی كه عێراقیه سونه‌كان پێی ڕازی بن. عه‌ره‌به‌ سونه‌كانیش كه زۆرینه‌ی یاخیبوانی عێراق پێك ده‌هێنن، خۆیان ناونوس كردووه‌ تاوه‌كو له ماوه‌ی ریفراندۆمه‌كه‌دا به‌ ڕێژه‌یه‌كی زۆر به‌شداری ئه‌و ده‌نگدانه‌ بكه‌ن. سونیه‌كان به‌ڵێنیان داوه‌ كه‌ به‌رهه‌ڵستی ئه‌و به‌رنوسه‌ی ده‌ستوره‌كه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ ده‌توانن ئه‌نجامی بده‌ن ئه‌گه‌ر هاتوو به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له سێ پارێزگای هه‌‌ژده پارێزگاكانی عێراقدا له دژی ئه‌و ده‌ستوره‌ ده‌نگ بدرێت. جێی باسه‌، عه‌ره‌به‌ سونه‌كان زۆرینه‌ی دانیشتوانی به لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ چوار پارێزگای عێراق پێك ده‌هێنن.

یاسادانه‌رێكی شیعه‌، عه‌لی ئه‌لده‌باغ، ده‌ڵێت هه‌وڵه‌كان بۆ گه‌یشتن به‌ ڕێكه‌وتنێك له‌سه‌ر فیدرالیزم و مه‌سه‌له‌كانی دیكه‌ له‌گه‌ڵ عه‌ره‌به‌ سونه‌كان هیچ ئاكامێكی نه‌بوو ده‌شبوایه‌ بڕیارێك بدرایه‌ تاوه‌كو پرۆسه‌ی سیاسی عێراقی به پێی كاته‌ دیاریكراوه‌كانی خۆی كاره‌كانی خۆی ئه‌نجام بدات و هه‌ڵبژاردنێكی نیشتمانی له مانگی دوانزده‌ی داهاتوودا ئه‌نجام بدرێت.

ناكۆكیه‌ نوژادی و تیره‌ییه‌كان له نێوان موسوڵمانه‌ سونه‌كان و شیعه‌كانی عێراقدا زۆرن، هه‌ر لایه‌نه‌ش ئه‌وی دیكه‌ تاوانبار ده‌كات به‌وه‌ی كه‌ تاكتیكی ترسناكه‌ به‌كار دێنێت و حاڵه‌تی كوشتنی وه‌ها ئه‌نجام ده‌ده‌ن كه جیاوازی نوژادی پاڵنه‌ره‌كه‌یه‌تی. له ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌دا، قسه‌كه‌ری سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراقی ئیبراهیم ئه‌لجه‌عفه‌ری هۆشداری عێراقیه‌كانی داوه‌ كه سونه‌ توندڕه‌وه‌كان له‌وانه‌یه‌ توند و تیژی زیاتر ئه‌نجام بده‌ن پێش ئه‌وه‌ی ریفراندۆم له مانگی ئۆكتۆبه‌ردا ئه‌نجام بدرێت و ئه‌مه‌ش له هه‌وڵێكدا بۆ هه‌ڵگیرساندنی ئاگری شه‌ڕی ناوخۆ.

XS
SM
MD
LG