Accessibility links

سه‌ته‌لایتی ڕۆسیتا دوای 12 ساڵ کۆتایی به‌کاره‌کانی دێت


كاری سه‌ته‌لایتی ڕۆسیتا که‌ بۆ 12 ساڵ به‌رده‌ام بوو کۆتایی هات، کاتێک ئێواره‌ی هه‌ینی ڕابردوو له‌کاتی نیشتنه‌وه‌یدا وه‌ک بۆی دانرابوو له‌سه‌ر کلکداری 67P تێکشکا.

له‌سه‌ره‌تادا سه‌ته‌لایته‌که‌ به‌ده‌وری کلکداره‌که‌دا سووڕایه‌وه‌ و پاشان به‌به‌رکه‌وتنی به‌ به‌سته‌ڵه‌کی کلداره‌که‌ دادپۆشێت تێکشکا. چاودێرانی ده‌ڵێن به‌خێرایی 90 سانتیمه‌تر له‌چرکه‌یه‌کدا به‌رکلکداره‌که‌ که‌وتوه‌.

سه‌ته‌لایتی ڕۆسیتا وێنه‌ی کلکداره‌که‌ و داتای زانیاری بۆ زه‌وی ده‌نارد. له‌ساڵی 2004دا له‌لایان ئاژانی ئاسامانی ئه‌وروپا European Space Agency بۆ واڵایی نێردارا، هه‌روه‌ها ئاژانسه‌که‌ له‌ساڵی 2014 سه‌ته‌لایتی Philae بۆ هه‌مان کلکدار نارد.

ئامانج له‌کۆکرنه‌وی زانیاریه‌کان له‌سه‌ر کلکداره‌کان، تێگه‌یشتنه‌ له‌پێکهاته‌ و دواتر دۆزینه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر درووستبوونی کۆمه‌ڵه‌ی خۆر. کلکداره‌کان به‌پاشماوه‌ی تێکنه‌چووی دروستبوونی خۆر وکۆمه‌ڵه‌ی خۆر داده‌نرێت.

ڕێکخراوی که‌شوهه‌وای جیهانی ده‌ڵێت توانه‌وه‌ی به‌سته‌ڵه‌کی باکوور به‌خێرایی نیشانه‌ی به‌رزبوونه‌وه‌ی پله‌ی گه‌رمایه‌.

ڕێکخراوی که‌شوهه‌وای جیهانی WMO ئاگاهیدا به‌سته‌ڵه‌کی باکوور به‌خێرایه‌ک ده‌توێته‌وه‌ چاوه‌ڕواننه‌کراوه‌ و گۆڕانکاری گه‌وره له‌سیسته‌می که‌شووهه‌وادا دروستده‌کات. هه‌روه‌ها ئاژانسه‌که‌ ده‌ڵێت مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ گۆڕانکاریه‌کاندا له‌وانیه‌ مه‌ترسیداربێت، ده‌شڵێت گۆڕانکاریه‌کان وه‌ک بوونی باڵنده‌ی که‌ناری وایه‌ له‌کانه‌خه‌ڵوزدا‌ له‌گه‌ڵ بڵاوبوونه‌وه‌ی ڕێژه‌یه‌کی که‌می گازی ژه‌هراوی ده‌مرن که‌ ئه‌وش نیشانه‌یه‌ بۆ که‌وتنه‌وه‌ی کاره‌ساتێکی گه‌وره‌.

ئاژانسه‌که‌ ده‌ڵێت پێشبینی ده‌کات گه‌رمای ساڵی 2016 له‌ 150 ساڵی ڕابردوو گه‌رمترین بێت. له‌مباریه‌شه‌وه‌ ده‌ڵێت ڕووپێوی به‌سته‌ڵه‌کی باکوور به‌ڕێژه‌ی 40% له‌گه‌رمای هاویندا که‌متره‌ به‌راورد به‌ساڵانی نێوان 1970 و 1980دا.

سه‌باره‌ت به‌کاریگه‌ری ئه‌وه‌ له‌سه‌ر ژیانی ڕوه‌ک و گیانداران ئاژانسی WMO ده‌ڵێت گۆڕانکاری گه‌وره‌ کاریگه‌ری که‌وره‌ی له‌سه‌ر سیسته‌می ژینگه‌ Ecosystems هه‌یه‌، بۆ نموونه‌ هێڵی بوونی دره‌خت له‌ناوچه‌ شاخاویه‌کاندا له‌که‌مبونوه‌ی به‌رده‌وامدایه‌، هه‌ندێک گیانداریش گرفتی خۆگوونجاندیان له‌گۆڕانکاریه‌ نوێکاندا هه‌یه‌، له‌وانه‌ وورچه‌ سپیه‌کانی له‌جه‌مسه‌ره‌کان ده‌ژین و هه‌روه‌ها گۆڕانکاری کاریگه‌ری له‌سه‌ر سامانی ماسی ڕووبار و جۆگه‌کان و ده‌ریاکان هه‌یه‌.

توێژینه‌وه‌یه‌ک ڕێکخراوی ته‌ندروستی جیهانی بڵاویکرده‌وه‌، ده‌رده‌خات هه‌ڵوێستی نێگه‌تڤ به‌رامبه‌ر به‌که‌سانی به‌ته‌مه‌ن ده‌بێته‌ هۆکاری کوورتبوونی ژیانیان. ڕێکخراوه‌که‌ داوا ده‌کات کار له‌سه‌ر ئاستی جیهان بکرێت، بۆ وه‌ستانه‌وه‌ دژ به‌جیاوازی به‌رامبه‌ر گه‌وره‌ته‌مه‌نه‌کان ده‌کرێت، وه‌ک ده‌ڵێت زیانی بۆ کۆمه‌ڵگاو که‌سه‌کان به‌یه‌کسانی هه‌یه‌.

توێژینه‌وه‌که‌ له‌سه‌ر 83 هه‌زار که‌س کراوه‌ له‌ 57 ووڵاتی جیاوازدا، 60%ی به‌شداربوان ڕێزی که‌میان له‌که‌سانی به‌ته‌مه‌ن گرتوه‌، هه‌روه‌ها توێژینه‌وه‌که‌ ئاشکرای کردوه‌ له‌ووڵاتانی ده‌وڵه‌مه‌ندا هه‌ڵوێستی نه‌گه‌تڤ به‌رامبه‌ر به‌که‌سانی به‌‌ته‌من زیاتر بوه‌.

توێژینه‌وه‌ ئاگاهیدا له‌وه‌ی هه‌وڵێستی تووند به‌رامبه‌ر ئه‌وکه‌سانه‌ ده‌بێته‌ هۆی دوورکه‌وتنه‌وه‌یان له‌کۆمه‌ڵگا و ئه‌مه‌ش ئاکامی خراپی له‌سه‌ر ته‌ندروستی و بیرکردنه‌وه‌یان ده‌بێت.

XS
SM
MD
LG